YT CERN’n dev bilim projesi FCC’ye katıldı
Yıldız Teknik Ծٱsi, Avrupa Nkleer Araştırma Merkezi bnyesinde yrtlen ve insanlık tarihinin en byk bilimsel girişimlerinden biri olan Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı (FCC) programına katıldı.
YT’nn FCC’ye katılımı; Trkiye’nin bilimsel katkısını gçlendirecek, niversitenin uluslararası Ar-Ge kapasitesini artıracak, genç araştırmacılarımıza kresel projelerde aktif rol alma fırsatı sunacak.
Yıldız Teknik Ծٱsi (YT), bilim dnyasındaki önc roln pekiştiren Avrupa Nkleer Araştırma Merkezi’nin (CERN) CMS ve ALICE deneylerindeki mevcut yeliğinin ardından şimdi de CERN tarafından yrtlen Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı (FCC-Future Circular Collider) programına katılım srecini tamamladı. Bu katılım, YT’nn kresel bilim ağlarındaki etkinliğini ve Trkiye'nin bilimsel diplomasideki gcn bir st seviyeye taşıdı.
İşbirliğinin temelleri, YT ö Prof. Dr. Eyp Debik'in 2 Haziran 2025’te CERN'e gerçekleştirdiği ziyaretle atıldı. Bu ziyaret sırasında ö Debik, CERN'deki mevcut çalışmaları ve araştırma altyapılarını yerinde inceleyerek, FCC anlaşmasının ön görşmelerini yrtt ve iş birliği için zemin hazırladı.
Anlaşmanın imzaları, ön görşmelerin ardından tarafların takvimlerine uygun olarak farklı tarihlerde atıldı. YT ö Prof. Dr. Eyp Debik, anlaşmayı 23 Temmuz 2025 tarihinde imzalarken, FCC Projesi Direktör Prof. Dr. Michael Benedikt ise 28 Ağustos 2025 tarihinde CERN adına protokole imza atarak iş birliğini resmiyet kazandırdı.
YT Fizik Bölm retim yeleri Prof. Dr. Bora Işıldak, Prof. Dr. Deniz Sunar Çerçi ve Prof. Dr. Salim Çerçi'nin CERN’de dzenlenen mutabakat zaptı imza törenine, FCC Projesi Direktör Prof. Dr. Michael Benedikt’in yan sıra Trkiye FCC Temsilcisi Prof. Dr. İlkay Trk Çakır'ın da katılım gösterdi.
“Bilim, insanlığın ortak geleceğine yön veren bir meşaledir”
YT ö Prof. Dr. Eyp Debik, niversitenin bu tarihi adımıyla ilgili olarak, “Yıldız Teknik Ծٱsi olarak bilim sahasındaki çalışmalarımıza yeni ve parlak bir sayfa ekledik. CERN ile yıllardır devam eden yakın temasımız ve iş birliğimiz, insanlığın en byk keşif projelerinden biri olan FCC’ye ortak olmamızla taçlandı. Bu katılım, akademisyenlerimiz ve genç araştırmacılarımız için yalnızca bir laboratuvar kapısını aralamakla kalmıyor, aynı zamanda onları bilginin sınırlarının yeniden çizildiği kresel bir ağın en önemli aktörlerinden biri haline getiriyor. Artık akademisyenlerimiz ve öğrencilerimiz, evrenin oluşumuna dair en temel sorulara yanıt arayan bir projenin doğrudan içinde yer alarak teorik bilgiyi pratiğin en ileri seviyesinde deneyimleme fırsatı bulacak. Bizim için bilim, insanlığın ortak geleceğine yön veren bir meşaledir. Bu meşaleyi en ileriye taşıma sorumluluğuyla, evrenin en derin sırlarını keşfetme yolculuğunda yerimizi alıyoruz. Bu sreçte emeği geçen YT Fizik Bölm öğretim yelerimiz Prof. Dr. Bora Işıldak, Prof. Dr. Deniz Sunar Çerçi ve Prof. Dr. Salim Çerçi'yi gönlden tebrik ediyor, katkılarından dolayı Trkiye FCC Temsilcisi Prof. Dr. İlkay Trk Çakır'a teşekkr ediyorum. Atılan imzaların lkemize ve bilim camiamıza hayırlı olmasını diliyorum” dedi.
Yeni Bir Çağın Eşiği: 100 Kilometrelik Dev Çarpıştırıcı
Mevcut Byk Hadron Çarpıştırıcısı’nın (LHC) bilimsel ve teknolojik mirası zerine inşa edilecek olan Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı (FCC), yaklaşık 100 kilometrelik çevresiyle insanlık tarafından tasarlanan en byk bilimsel enstrman olacak. Proje, Higgs bozonunun özelliklerinin çok daha yksek bir hassasiyetle incelenmesinden karanlık madde araştırmalarına kadar modern fiziğin en byk gizemlerine ışık tutmaya kadar geniş bir yelpazede çığır açıcı keşiflere kapı aralamayı hedefliyor.
Trkiye'nin Bilimsel Gcne Stratejik Katkı
Yıldız Teknik Ծٱsi’nin FCC’ye katılımı Trkiye’nin bilimsel katkısını gçlendirecek, niversitenin uluslararası Ar-Ge kapasitesini artıracak ve genç araştırmacılara kresel projelerde aktif rol alma fırsatı sunacak. İş birliği, lisansst öğrencileri ve genç araştırmacılar için dnyanın en parlak zihinleriyle birlikte çalışma ve kendilerini geliştirme imkanı oluşturacak.
Bu iş birliğiyle birlikte YT'nn, parçacık fiziği, hızlandırıcı teknolojileri, dedektör sistemleri ve ilgili mhendislik alanlarında uluslararası uzmanlarla birlikte çalışması ve projeye bilimsel çıktı sağlaması bekleniyor. Trkiye için bu adım, bir araştırma projesine katılımın ötesinde, genç bilim insanlarının yetiştirilmesi ve teknoloji transferi açısından da byk önem taşıyor.
YT’nn CERN Çalışmaları
YT, CERN ile yrttğ iş birlikleriyle bilim dnyasında öne çıkıyor. YT, Mayıs 2023’te, temel parçacıkları ve onları yöneten kuvvetleri araştırmak amacıyla CERN’deki Byk Hadron Çarpıştırıcısı’nda (LHC) kurulan iki byk ve çok amaçlı dedektörden biri olan CMS deneyine katıldı. CMS HCAL Veri Kalitesi İzleme grubunda görev alarak çevrim içi ve çevrim dışı veri alımı operasyonlarını yrten YT ekibi, ayrıca HGCAL projesine backend elektroniği sistem geliştirme, Dedektör Performans Grubu çalışmaları ve Validasyon–Veri Kalitesi İzleme sorumluluklarıyla önemli katkılar sundu. Grup, mhendislik alanındaki akademisyenlerin katkılarıyla DCS (Dedektör Kontrol Sistemi) ve backend elektroniği gibi alanlarda görev alıyor. Yksek parlaklık LHC koşullarında gvenilir dedektör çalışması için kritik öneme sahip DCS geliştirmeleri de grup, gerçek zamanlı veri işleme kapasitesini artıracak yeni bir Non-Zero Suppression firmware mimarisi zerinde çalışıyor.
Ekim 2023’te ise İstanbul’da dzenlenen Yksek Enerji Fiziği Çalıştayı’nda ise YT araştırmacıları, CMS Deneyi kapsamında yrttkleri jet fiziği ve Standart Model analizlerini sundu.
Şubat 2024’e gelindiğinde YT, CERN’in ağır iyon fiziğine odaklanan ALICE Deneyi’ne Trkiye’den kabul edilen tek niversite oldu. Bu sayede YT’l akademisyenler ve öğrenciler, evrenin ilk anlarında oluşan kuark-gluon plazma zerine araştırmalara doğrudan katkı vermeye başladı.
Araştırmaların yanı sıra YT Yıldız Teknopark da 2022’den itibaren CERN’in girişimcilik programı CERN Venture Connect (CVC)’de Trkiye’deki tek partner olarak yer alıyor. Bu iş birliğiyle, CERN’de geliştirilen ileri teknolojiler sağlık, enerji ve veri bilimi gibi alanlarda Trk girişimcilerin kullanımına açılmış oldu.
CERN Hakkında
Avrupa Nkleer Araştırma Merkezi (CERN), Fransızca "Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire" ifadesinin kısaltmasıdır. 1954 yılında kurulan ve merkezi İsviçre-Fransa sınırındaki Cenevre'de bulunan CERN, dnyanın en byk ve en prestijli parçacık fiziği laboratuvarıdır. Temel amacı, maddenin en kçk yapı taşlarını ve onları bir arada tutan temel kuvvetleri anlamaktır. Bu amaç doğrultusunda, dnyanın dört bir yanından gelen binlerce bilim insanı, dnyanın en byk ve en karmaşık bilimsel cihazları olan parçacık hızlandırıcılarını ve dedektörlerini kullanarak evrenin sırlarını araştırmaktadır.
Avrupa'nın ilk ortak girişimlerinden biri olan CERN, bugn 25 tam ye ve aralarında Trkiye’nin de bulunduğu 8 ortak ye lkelerle bilimin sınırlarını zorlayan uluslararası bir iş birliği modelidir. CERN, sadece temel bilimlerdeki keşifleriyle değil, aynı zamanda geliştirdiği teknolojilerle de insanlığa hizmet etmektedir. İnternetin doğuşunu sağlayan World Wide Web (www) protokol, CERN'de bir bilgi paylaşım projesi olarak geliştirilmiştir.
Geleceğin Dairesel Çarpıştırıcısı (FCC- Future Circular Collider), CERN'in Byk Hadron Çarpıştırıcısı (LHC) görevini tamamladıktan sonra devreye girmesi planlanan yeni nesil parçacık hızlandırıcısı projesidir. Yaklaşık 100 kilometrelik bir yeraltı tnelinde kurulması hedeflenen FCC, LHC'den katbekat daha yksek enerjilere ve hassasiyete ulaşarak parçacık fiziğinde yeni bir çağ başlatmayı amaçlıyor. Proje, Higgs bozonunun keşfiyle ortaya çıkan yeni sorulara yanıt aramak, karanlık madde ve karanlık enerji gibi evrenin byk gizemlerini çözmek ve Standart Model'in ötesindeki yeni fizik kanunlarını keşfetmek gibi iddialı hedeflere sahip.
Projenin iki aşamalı olarak hayata geçirilmesi planlanıyor. İlk aşamada 2040'ların sonunda bir elektron-pozitron çarpıştırıcısı (FCC-ee) ile hassas ölçmler yapılacak, ardından aynı tnel altyapısı kullanılarak 2070'lerde çok daha yksek enerjili bir proton-proton çarpıştırıcısı (FCC-hh) inşa edilecek. FCC, ileri teknoloji, mhendislik ve uluslararası iş birliği alanlarında insanlığın ortak birikimini ileriye taşıyacak dev bir girişim olarak öne çıkıyor.
