YT CERNn dev bilim projesi FCCye kat覺ld覺
昒陑弝け, Avrupa Nkleer Arat覺rma Merkezi bnyesinde yrtlen ve insanl覺k tarihinin en byk bilimsel giriimlerinden biri olan Gelecein Dairesel arp覺t覺r覺c覺s覺 (FCC) program覺na kat覺ld覺.
YTnn FCCye kat覺l覺m覺; Trkiyenin bilimsel katk覺s覺n覺 g癟lendirecek, niversitenin uluslararas覺 Ar-Ge kapasitesini art覺racak, gen癟 arat覺rmac覺lar覺m覺za kresel projelerde aktif rol alma f覺rsat覺 sunacak.
昒陑弝け (YT), bilim dnyas覺ndaki 繹nc roln pekitiren Avrupa Nkleer Arat覺rma Merkezinin (CERN) CMS ve ALICE deneylerindeki mevcut yeliinin ard覺ndan imdi de CERN taraf覺ndan yrtlen Gelecein Dairesel arp覺t覺r覺c覺s覺 (FCC-Future Circular Collider) program覺na kat覺l覺m srecini tamamlad覺. Bu kat覺l覺m, YTnn kresel bilim alar覺ndaki etkinliini ve Trkiye'nin bilimsel diplomasideki gcn bir st seviyeye ta覺d覺.
襤birliinin temelleri, YT Rekt繹r Prof. Dr. Eyp Debik'in 2 Haziran 2025te CERN'e ger癟ekletirdii ziyaretle at覺ld覺. Bu ziyaret s覺ras覺nda Rekt繹r Debik, CERN'deki mevcut 癟al覺malar覺 ve arat覺rma altyap覺lar覺n覺 yerinde inceleyerek, FCC anlamas覺n覺n 繹n g繹rmelerini yrtt ve i birlii i癟in zemin haz覺rlad覺.
Anlaman覺n imzalar覺, 繹n g繹rmelerin ard覺ndan taraflar覺n takvimlerine uygun olarak farkl覺 tarihlerde at覺ld覺. YT Rekt繹r Prof. Dr. Eyp Debik, anlamay覺 23 Temmuz 2025 tarihinde imzalarken, FCC Projesi Direkt繹r Prof. Dr. Michael Benedikt ise 28 Austos 2025 tarihinde CERN ad覺na protokole imza atarak i birliini resmiyet kazand覺rd覺.
YT Fizik B繹lm retim yeleri Prof. Dr. Bora I覺ldak, Prof. Dr. Deniz Sunar er癟i ve Prof. Dr. Salim er癟i'nin CERNde dzenlenen mutabakat zapt覺 imza t繹renine, FCC Projesi Direkt繹r Prof. Dr. Michael Benediktin yan s覺ra Trkiye FCC Temsilcisi Prof. Dr. 襤lkay Trk ak覺r'覺n da kat覺l覺m g繹sterdi.
Bilim, insanl覺覺n ortak geleceine y繹n veren bir mealedir
YT Rekt繹r Prof. Dr. Eyp Debik, niversitenin bu tarihi ad覺m覺yla ilgili olarak, 昒陑弝け olarak bilim sahas覺ndaki 癟al覺malar覺m覺za yeni ve parlak bir sayfa ekledik. CERN ile y覺llard覺r devam eden yak覺n temas覺m覺z ve i birliimiz, insanl覺覺n en byk keif projelerinden biri olan FCCye ortak olmam覺zla ta癟land覺. Bu kat覺l覺m, akademisyenlerimiz ve gen癟 arat覺rmac覺lar覺m覺z i癟in yaln覺zca bir laboratuvar kap覺s覺n覺 aralamakla kalm覺yor, ayn覺 zamanda onlar覺 bilginin s覺n覺rlar覺n覺n yeniden 癟izildii kresel bir a覺n en 繹nemli akt繹rlerinden biri haline getiriyor. Art覺k akademisyenlerimiz ve 繹rencilerimiz, evrenin oluumuna dair en temel sorulara yan覺t arayan bir projenin dorudan i癟inde yer alarak teorik bilgiyi pratiin en ileri seviyesinde deneyimleme f覺rsat覺 bulacak. Bizim i癟in bilim, insanl覺覺n ortak geleceine y繹n veren bir mealedir. Bu mealeyi en ileriye ta覺ma sorumluluuyla, evrenin en derin s覺rlar覺n覺 kefetme yolculuunda yerimizi al覺yoruz. Bu sre癟te emei ge癟en YT Fizik B繹lm 繹retim yelerimiz Prof. Dr. Bora I覺ldak, Prof. Dr. Deniz Sunar er癟i ve Prof. Dr. Salim er癟i'yi g繹nlden tebrik ediyor, katk覺lar覺ndan dolay覺 Trkiye FCC Temsilcisi Prof. Dr. 襤lkay Trk ak覺r'a teekkr ediyorum. At覺lan imzalar覺n lkemize ve bilim camiam覺za hay覺rl覺 olmas覺n覺 diliyorum dedi.
Yeni Bir a覺n Eii: 100 Kilometrelik Dev arp覺t覺r覺c覺
Mevcut Byk Hadron arp覺t覺r覺c覺s覺n覺n (LHC) bilimsel ve teknolojik miras覺 zerine ina edilecek olan Gelecein Dairesel arp覺t覺r覺c覺s覺 (FCC), yakla覺k 100 kilometrelik 癟evresiyle insanl覺k taraf覺ndan tasarlanan en byk bilimsel enstrman olacak. Proje, Higgs bozonunun 繹zelliklerinin 癟ok daha yksek bir hassasiyetle incelenmesinden karanl覺k madde arat覺rmalar覺na kadar modern fiziin en byk gizemlerine 覺覺k tutmaya kadar geni bir yelpazede 癟覺覺r a癟覺c覺 keiflere kap覺 aralamay覺 hedefliyor.
Trkiye'nin Bilimsel Gcne Stratejik Katk覺
昒陑弝けnin FCCye kat覺l覺m覺 Trkiyenin bilimsel katk覺s覺n覺 g癟lendirecek, niversitenin uluslararas覺 Ar-Ge kapasitesini art覺racak ve gen癟 arat覺rmac覺lara kresel projelerde aktif rol alma f覺rsat覺 sunacak. 襤 birlii, lisansst 繹rencileri ve gen癟 arat覺rmac覺lar i癟in dnyan覺n en parlak zihinleriyle birlikte 癟al覺ma ve kendilerini gelitirme imkan覺 oluturacak.
Bu i birliiyle birlikte YT'nn, par癟ac覺k fizii, h覺zland覺r覺c覺 teknolojileri, dedekt繹r sistemleri ve ilgili mhendislik alanlar覺nda uluslararas覺 uzmanlarla birlikte 癟al覺mas覺 ve projeye bilimsel 癟覺kt覺 salamas覺 bekleniyor. Trkiye i癟in bu ad覺m, bir arat覺rma projesine kat覺l覺m覺n 繹tesinde, gen癟 bilim insanlar覺n覺n yetitirilmesi ve teknoloji transferi a癟覺s覺ndan da byk 繹nem ta覺yor.
YTnn CERN al覺malar覺
YT, CERN ile yrtt i birlikleriyle bilim dnyas覺nda 繹ne 癟覺k覺yor. YT, May覺s 2023te, temel par癟ac覺klar覺 ve onlar覺 y繹neten kuvvetleri arat覺rmak amac覺yla CERNdeki Byk Hadron arp覺t覺r覺c覺s覺nda (LHC) kurulan iki byk ve 癟ok ama癟l覺 dedekt繹rden biri olan CMS deneyine kat覺ld覺. CMS HCAL Veri Kalitesi 襤zleme grubunda g繹rev alarak 癟evrim i癟i ve 癟evrim d覺覺 veri al覺m覺 operasyonlar覺n覺 yrten YT ekibi, ayr覺ca HGCAL projesine backend elektronii sistem gelitirme, Dedekt繹r Performans Grubu 癟al覺malar覺 ve ValidasyonVeri Kalitesi 襤zleme sorumluluklar覺yla 繹nemli katk覺lar sundu. Grup, mhendislik alan覺ndaki akademisyenlerin katk覺lar覺yla DCS (Dedekt繹r Kontrol Sistemi) ve backend elektronii gibi alanlarda g繹rev al覺yor. Yksek parlakl覺k LHC koullar覺nda gvenilir dedekt繹r 癟al覺mas覺 i癟in kritik 繹neme sahip DCS gelitirmeleri de grup, ger癟ek zamanl覺 veri ileme kapasitesini art覺racak yeni bir Non-Zero Suppression firmware mimarisi zerinde 癟al覺覺yor.
Ekim 2023te ise 襤stanbulda dzenlenen Yksek Enerji Fizii al覺tay覺nda ise YT arat覺rmac覺lar覺, CMS Deneyi kapsam覺nda yrttkleri jet fizii ve Standart Model analizlerini sundu.
ubat 2024e gelindiinde YT, CERNin a覺r iyon fiziine odaklanan ALICE Deneyine Trkiyeden kabul edilen tek niversite oldu. Bu sayede YTl akademisyenler ve 繹renciler, evrenin ilk anlar覺nda oluan kuark-gluon plazma zerine arat覺rmalara dorudan katk覺 vermeye balad覺.
Arat覺rmalar覺n yan覺 s覺ra YT Y覺ld覺z Teknopark da 2022den itibaren CERNin giriimcilik program覺 CERN Venture Connect (CVC)de Trkiyedeki tek partner olarak yer al覺yor. Bu i birliiyle, CERNde gelitirilen ileri teknolojiler sal覺k, enerji ve veri bilimi gibi alanlarda Trk giriimcilerin kullan覺m覺na a癟覺lm覺 oldu.
CERN Hakk覺nda
Avrupa Nkleer Arat覺rma Merkezi (CERN), Frans覺zca "Conseil Europ矇en pour la Recherche Nucl矇aire" ifadesinin k覺saltmas覺d覺r. 1954 y覺l覺nda kurulan ve merkezi 襤svi癟re-Fransa s覺n覺r覺ndaki Cenevre'de bulunan CERN, dnyan覺n en byk ve en prestijli par癟ac覺k fizii laboratuvar覺d覺r. Temel amac覺, maddenin en k癟k yap覺 talar覺n覺 ve onlar覺 bir arada tutan temel kuvvetleri anlamakt覺r. Bu ama癟 dorultusunda, dnyan覺n d繹rt bir yan覺ndan gelen binlerce bilim insan覺, dnyan覺n en byk ve en karma覺k bilimsel cihazlar覺 olan par癟ac覺k h覺zland覺r覺c覺lar覺n覺 ve dedekt繹rlerini kullanarak evrenin s覺rlar覺n覺 arat覺rmaktad覺r.
Avrupa'n覺n ilk ortak giriimlerinden biri olan CERN, bugn 25 tam ye ve aralar覺nda Trkiyenin de bulunduu 8 ortak ye lkelerle bilimin s覺n覺rlar覺n覺 zorlayan uluslararas覺 bir i birlii modelidir. CERN, sadece temel bilimlerdeki keifleriyle deil, ayn覺 zamanda gelitirdii teknolojilerle de insanl覺a hizmet etmektedir. 襤nternetin douunu salayan World Wide Web (www) protokol, CERN'de bir bilgi payla覺m projesi olarak gelitirilmitir.
Gelecein Dairesel arp覺t覺r覺c覺s覺 (FCC- Future Circular Collider), CERN'in Byk Hadron arp覺t覺r覺c覺s覺 (LHC) g繹revini tamamlad覺ktan sonra devreye girmesi planlanan yeni nesil par癟ac覺k h覺zland覺r覺c覺s覺 projesidir. Yakla覺k 100 kilometrelik bir yeralt覺 tnelinde kurulmas覺 hedeflenen FCC, LHC'den katbekat daha yksek enerjilere ve hassasiyete ulaarak par癟ac覺k fiziinde yeni bir 癟a balatmay覺 ama癟l覺yor. Proje, Higgs bozonunun kefiyle ortaya 癟覺kan yeni sorulara yan覺t aramak, karanl覺k madde ve karanl覺k enerji gibi evrenin byk gizemlerini 癟繹zmek ve Standart Model'in 繹tesindeki yeni fizik kanunlar覺n覺 kefetmek gibi iddial覺 hedeflere sahip.
Projenin iki aamal覺 olarak hayata ge癟irilmesi planlan覺yor. 襤lk aamada 2040'lar覺n sonunda bir elektron-pozitron 癟arp覺t覺r覺c覺s覺 (FCC-ee) ile hassas 繹l癟mler yap覺lacak, ard覺ndan ayn覺 tnel altyap覺s覺 kullan覺larak 2070'lerde 癟ok daha yksek enerjili bir proton-proton 癟arp覺t覺r覺c覺s覺 (FCC-hh) ina edilecek. FCC, ileri teknoloji, mhendislik ve uluslararas覺 i birlii alanlar覺nda insanl覺覺n ortak birikimini ileriye ta覺yacak dev bir giriim olarak 繹ne 癟覺k覺yor.
Other News
