Akademisyenlerimizden lityum iyon pillerin geri kazanımına yönelik patentli çözm
Yıldız Teknik ²Ô¾±±¹±ð°ù²õ¾±³Ù±ðsi öğretim yeleri, kullanım ömr dolan lityum iyon pillerin içindeki kritik maddelerin geri kazanılmasını saÄŸlayan yeni bir yöntem geliÅŸtirdi. Trk Patent ve Marka Kurumu tarafından tescillenen sistem, atık sorununa ekonomik ve çevresel bir çözm sunuyor.
Elektrikli araçların ve taşınabilir elektronik cihazların hayatımızda daha fazla yer edinmesiyle birlikte byyen lityum iyon pil atığı problemi, kresel çapta ciddi çevresel riskler barındırıyor.
Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) verilerine göre, 2025 yılı itibarıyla dnya genelinde 900 bin ton lityum iyon pilin atık haline geldiği tahmin ediliyor. Bu rakamın 2030 yılına kadar 11 milyon tona ulaşması beklenirken, lkeler de bu sorunun çözm için arayışlarını srdryor.
Bu kresel probleme karşı harekete geçen Yıldız Teknik ²Ô¾±±¹±ð°ù²õ¾±³Ù±ðsi (YT) Kimya Metalurji Fakltesi Metalurji ve Malzeme MhendisliÄŸi Bölm öğretim yeleri Prof. Dr. Metin Gençten, Doç. Dr. Burak Birol ve Dr. Sezgin YaÅŸa, ömrn tamamlamış pillerden baÅŸta kobalt slfr olmak zere pil retim bileÅŸenlerini geri kazandıran inovatif bir yöntem geliÅŸtirdi. Tescilli patent, materyalleri yeniden retime kazandırmayı merkeze alıyor.
Geliştirilen yöntem sayesinde, atık pillerdeki katot malzemelerinden kimyasal işlemlerle elde edilen çıktılar, enerji depolama sistemlerinden sensör teknolojilerine kadar pek çok alanda kullanılabilecek. YT'l araştırmacılar, bu yaklaşımla geri dönşm srecini bir maliyet yk olmaktan çıkarıp, sanayi için değerli bir ham madde kaynağına dönştrmeyi hedefliyor.
"Yıllık 1 milyon ton lityum iyon pil atığı oluşuyor"
Çalışmanın çıkış noktası hakkında Anadolu Ajansı’na değerlendirmelerde bulunan Prof. Dr. Metin Gençten, kurşun pillerin aksine lityum sistemlerinde geri dönşmn henz tam anlamıyla yaygınlaşmadığına dikkat çekti.
Son 5-6 yılda pil atıklarının hızla artmasıyla bu konuya odaklandıklarını belirten Gençten, "İlk olarak lityum kobalt oksit pillerin geri dönşmyle başladık, ardından farklı lityum kimyalarındaki bileşenleri yeniden kullanılabilir forma dönştrebilir miyiz diye yola çıktık. Geldiğimiz noktada, lityum iyon pillerdeki anot ve katot malzemelerinin doğrudan geri dönşm temel odağımız haline geldi" dedi.
Her yıl yaklaşık 1 milyon ton lityum iyon pil atığı oluştuğunu vurgulayan Gençten, elektrikli araçların artmasıyla bu miktarın çok daha yukarılara çıkacağını belirterek şunları söyledi:
"Biz bu atıkları yeniden birincil kullanım için bir kaynak olarak değerlendiriyoruz. Lityum, nikel, mangan ve kobalt her lkede bulunmayan kritik metaller. Atık piller, doğadan çıkarılan cevherlerin aksine yksek oranda saf bileşenler içeriyor. Bu metalleri etkin şekilde geri dönştrmek, lke ekonomisine önemli bir kaynak kazandırmak anlamına geliyor. stelik bu sayede, retilen yeni bataryaların dışa bağımlılığını da ortadan kaldırma potansiyeline sahibiz."
"Şehir madenciliği ile ham maddeyi lkemizde tutacağız"
Doç. Dr. Burak Birol ise doğal kaynaklardan metal retmenin çok yksek enerji gerektirdiğini hatırlatarak, atıklardan malzeme elde etmenin avantajlarına değindi. "Şehir madenciliği" olarak adlandırılan bu uygulama sayesinde, geleneksel madenciliğe kıyasla çok daha dşk maliyetle ve yksek saflıkta retim yapılabildiğini aktaran Birol, şu ifadeleri kullandı:
"Bataryaların içindeki nikel, mangan, kobalt ve lityumun madenciliği ciddi bir emek ve enerji istiyor. Biz bu bileşenleri geri dönşmle tekrar reterek hem stratejik ham maddeyi lkemizde tutmuş oluyoruz hem de kaliteli bir retimi daha ucuza mal ediyoruz. Artan elektrikli araçlar ve rzgar trbini, gneş paneli gibi yenilenebilir enerji sistemleri zamanla devasa batarya atıkları oluşturacak. Bu atıklar çevreye zarar vermeden ham madde olarak değerlendirildiğinde, sıfır atık yaklaşımına da byk bir katkı sunulmuş olacak."
